Sözer AKYILDIRIM

Sözer AKYILDIRIM

[email protected]

IĞDIR'DA YAŞAYAN GÜNEY AZERBAYCAN TÜRKLERİ(İRANLILAR)

27 Temmuz 2021 - 20:48

IĞDIR’DA YAŞAYAN GÜNEY AZERBAYCAN TÜRKLERİ (İRANLILAR)

Öğretim Görevlisi Sözer AKYILDIRIM
IĞDIR ÜNİVERSİTESİ

COĞRAFYA KADERDİR
 “Coğrafya Kaderdir” sözü büyük düşünür İbn-i Haldun'a aittir. “Nerede doğarsan oranın kirine, çer çöpüne batar, oranın suyuyla yıkanır, oranın güneşiyle kavrulursun; oranın iklimi biçimlendirir geleceğini.” Biraz daha açacak olursak İbn-i Haldun bu sözü iklimlerin insan davranışlarına, insan psikolojisine, insanların karakter oluşumunu nasıl etkilediğini bize anlatmak istemiştir. Hadi düşünelim, Dünyaya geldiğimiz andan itibaren içinde bulunduğumuz kıtanın, ülkenin, kentin, ilçenin, hatta mahallesine kadar farklı olduğumuzu, farklı çevrelerde, farklı imkânlarla hayatımızı sürdürüyoruz. Bu olasılık durumunda belli bir coğrafyada kaderimizde olan dünyanın belli bir noktasına geliyoruz ve hayatımız bir şekil almaya başlıyor. Hele hele bu coğrafya savaşların, işgallerin, göçlerin, ölümlerin yaşandığı, Iğdır’sa, evet coğrafya kaderdir diyebiliriz. 

Iğdır tarih boyunca çeşitli devletlerin egemenliğinde kaldı. Selçuklu, Osmanlı, Safeviler, Revan Hanlığı, Ruslar ve son olarak Misak-ı Milli Sınırlarına dahil olan bir ilimiz. Aynı zamanda göç ve ticaret yolları üzerinde kurulmuş bir merkez. Asya’yı, Avrupa’ya bağlayan bir köprü durumunda. Yüz yıllar boyunca, İpek ve baharat yolu olarak, deve kervanlarına ev sahipliği yapmış.1920’lerden sonra sınırların belirlenmesiyle bu güzide şehre göçler ve iskanlar başlamış.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasından sonra, Azerbaycan Türklerinin yaşadığı, küçücük ama bir o kadar stratejik konumu olan bu ilçeye (Iğdır Ovasına) Rize’den, Artvin’den gelen Karadenizliler iskân edilmiş, Bayazıt, Patnos, Diyadin’den gelen Kürtler, Bulgaristan Varna’dan getirilen Balkan Türkleri, vatanlarından sürgün edilen Ahıska Türk’leri…Bir de Iğdır’da yaşayan Güney Azerbaycan Türk’leri.
 İranlılar diye bilinen bu insanların hikayesi daha farklı. Kendi hallerinde mütevazi yaşamları olan bu insanları biraz daha yakından tanımak için sevgili Mustafa Dedei’yle görüştüm. Iğdır’a nasıl geldiniz diye sordum? Misafiri oldum. Semaver çayımı reçellerle donatılmış masada yudumlarken; Sorularımı (çok yaşlı olmasa da) Celal Kahramani Bey cevaplandırdı. Tebriz, Nahcivan ve Iğdır arasında deve kervancılığı yapmışlar. Iğdır Ovasını çok sevmişler kendi tercihleri sonucu 1929 yılında büyük baba Halil Bey’in kararıyla Tebriz, Şebristan ilçesinin Deryani köyünden aileleriyle birlikte Iğdır’a yerleşme kararı vermişler. Aile bireylerinin bir kısmı Dedei ve Kahramaniler, İdir Mava’ya ,Iğdırın en eski mahallesine yerleşmişler. Aile bireylerinden Celal Kahramani Iğdır’da 300 yakın güney Azerbaycan kökenli ailelerin (Yaycı, Gacer Köyleri gibi) varlığından söz etti. Dedei ve Kahramaniler amca çocukları, ailenin bir kısmı halen Nahçıvan’da ikamet etmekte. Deryani köyünden ve Tebriz’le bağları aynen devam etmekte. Iğdır’ın yerel halkı tarafından sevilen İranlılar, geçmişten günümüze ticaretle uğraşmışlar. Genç kuşakları ise bugün Türkiye’nin çeşitli Üniversitelerinden mezun olmuşlar ve Başta İstanbul olmak üzere, çeşitli şehirlerimize yaşamlarını sürdürmekteler.
 Iğdır’ın en eski lokanta işletmesi (1953) bugün İranlı Dedei ve Kahramani, ailelerine, aittir. Baharat ve aktarlık işini de babadan oğula geçirerek yaşatan Derbendliler yürütmektedir. Iğdır yemek kültüründe önemli yeri olan Safranlı Bozbaş yemeği, gatığ aşı (soğuk yoğurt çorbası) İranlı bu aileler tarafından en güzel şekliyle Iğdır halkına ve misafirlere sunulmaktadır. Dürüst güvenilir bu Güney Azerbaycan Türkleri Iğdır kültürüne önemli katkılar yapmışlar ve yapmaya devam etmekteler.

YORUMLAR

  • 0 Yorum