Sözer AKYILDIRIM

Sözer AKYILDIRIM

[email protected]

ANADOLUDAKİ MİSYONER OKULLARI:

25 Haziran 2021 - 07:11

ANADOLUDAKİ MİSYONER OKULLARI:

Öğretim Görevlisi Sözer AKYILDIRIM
IĞDIR ÜNİVERSİTESİ

Tanrı’nın işçileri olarak tanımlanan misyonerler, Osmanlı’ya 1815 yılında ayak bastı.
Amerikalı misyonerler, merkezi Boston’da olan ve 1810 yılında kurulan ‘’American Board of
Commissioners for Foreing Missions’’ (kısaca ABCFM ya da BOARD) diye bilinen misyoner
teşkilatının üyeleriydi. Bu kuruluş Kalvenci geleneği temsil eden Protestan mezhebine inanan misyoner örgüttü. Doğu’da misyonerlik faaliyetlerinin başlama tarihi 1850’li yıllardı. İki önemli şube Sivas ve Harput’ta kuruldu .
19.yüzyılda, Tazminat ve İslahat Fermanlarından sonraki yarım yüzyıl içinde, Türkiye’de
yüzlerce misyoner okulu açıldı.1914 yılında Türkiye’nin değişik bölgelerinde, Amerikalılara ait;45 konsolosluk,17 dini misyon ve bunların 435 okulu vardı. Fransız Çıkarlarını Koruma Komitesi adlı örgütün,1912 yılında yaptırdığı bir araştırmaya göre, Osmanlı topraklarında faaliyet gösteren 94 Fransız okulunda 22.425 öğrenci okuyordu. Aynı dönemde, İngilizlerin Irak ve Ege bölgesinde,2996 öğrencinin okuduğu 30; Almanların, İstanbul, İzmir ve Filistin’de 1600 öğrencinin okuduğu 10; İtalyanların Batı Anadolu’da, doğrudan İtalyan Hükümeti’ne bağlı 4; Rusların ise 1’i lise 3 okulu vardır

Latince Missio’dan gelen Misyon sözlükte ‘’ görev ve yetki’’, misyoner ise ‘’görevli olan
kişi’’ anlamına gelmektedir. XV. Yüzyılda, Hıristiyan milletlerin Kolonilere Kilise görevlileri
göndermesini ifade eden misyon ve misyonerlik (missionary) sömürge bölgelerinin
Hıristiyanlaştırılması bağlamında kullanılmıştır. Katolik kilisesinin Hıristiyanlığın yerliler arasında yayılmasını sağlamak amacıyla görevlendirildiği kilise temsilcilerine misyoner, bunların gittikleri ülkelere ise misyon ülkeleri denilmiştir.

HARPUT AMERİKAN KOLEJİ:
Harput Amerikan Koleji Mamurat-ül Aziz Vilayetinde kurulmuştur. Amerikalıların Harput’a
gelişi 1856 yılına dayanır. George H. Dunsman adında genç bir misyoner Harput’a gelmiş ve Harput’ta Hıristiyanlığı yayma çalışmaları için inceleme ve araştırmalar yapmıştır. Kısa müddet sonra misyonerler hiçbir masraftan kaçınmayarak Harput’taki geleneksel sivil mimariye uygun bir tasarım içeren kolej binasını yapmışlardır. 1857 yılında Harput’a C.H. Wheller adında bir misyoner daha gelmiştir. Kısa zaman sonra ise O.P. Allen ile H.N. Barnum da Harput’a gelirler. Amerikan Koleji’nin Harput’un Şehroz Mahallesinde birkaç bina satın alınarak inşaatına başlanır. Amerikan Misyoner Cemiyetleri tarafından çok ciddi maddi imkanlar da sağlanarak yapılan kolej için ilerleyen zamanlarda satın alınan binaların sayısı artar. Amerikan Koleji sahası 60.000 metrekareyi bulur. O yıllardaki Harput evlerine göre oldukça modern binalar yapılmıştır. Şehroz mahallesinde binalar satın alınarak
yapıldığından dolayı, Kolej birbirinden bağımsız yapılardan oluşur. Kolej, Harput Dağ Kapı dışındaki Mezra ’ya hâkim bir tepede yapılmıştır. Sur dışında yer alan bu kolej, sur içindeki mahallere göre oldukça yeşil bir alandır. Kolejde Harputlulardan başka, çevre vilayetler olan Bingöl, Arapkir,Kemaliye, Dersim, Erzincan ve Diyarbakır’dan gelen Ermeni ve Süryani öğrenciler yatılı eğitim görüyorlardı. Kolej bünyesinde öğrenci yurtları yapılmıştır. Okulda Ermenice, Fransızca, İngilizce,Cebir, Edebiyat dersleri, Ermeni tarihi, Teoloji, Felsefe, Sosyoloji ve Sağlık dersler verilmekteydi.

ERZURUMDA MİSYONER OKULLARI:
Bugünkü Doğu Anadolu Bölgesi’nin tümünü ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin de bir
kısmını kapsayan Amerika’nın ‘’Doğu Türkiye Misyonunda, Erzurum, Harput, Mardin, Van ve Bitlis’te bulunan 5 istasyon ve bunlara bağlı 97 uç istasyonda 36’sı Amerikalı,266’sı yerli 302 görevlinin gözetiminde her çeşit misyoner faaliyeti yürütülmüştür. Bu bölgelerde yetimhaneler,hastaneler, dispanserler ve okullar vasıtasıyla yürütülen misyoner faaliyetleri neticesinde istenen sonuçlar alınmış ve yüzyıllarca beraber yaşamış insanlar birbirine düşman ilan edilmiştir. Misyonerler,Erzurum’a 1839’larda yerleşmeye başlamışlar ve yerleştikleri ilk günden itibaren de hızlı bir çalışma içerisine girmişlerdir.
Erzurum’da Amerikalıların desteklediği bu okullarda Ermeniler eğitim ve öğretim görmüşler
ve bu okullar kanalıyla hızlı bir siyasi örgütlenmeye gitmişlerdir. Bu okullardan bir kısmı şöyledir:Gregoryen Ermenilerine ait Merkez İlkokulu, Merkez Özel Okul, Karma İlkokul, Erkek İlkokulu,Merkezi Yüksek Erkek Okulu. Protestan Ermenilerine ait ise; üç ilkokul, bir de ortaokul, Katolik Ermenilerin de biri kız ikisi erkek üç okulları vardır. Çocuklara yönelik okullar dışında misyonerlerin bir de yoksul, kimsesiz ve yetim çocuklara dönük programları bulunmaktaydı. Buralara kabul edilen çocuklar bilhassa azınlık çocuklarıydı. Sonraki yıllarda bu program Müslüman çocukları da ihtiva edecek şekilde genişletilmişti. Burada çocuklar Misyonerler tarafından toplanır eğitilir, yetiştirilir ve birer iyi Hıristiyan olarak topluma hediye edilirdi. Bu çocukların zeki ve becerikli olanları Amerika ve
Avrupa ülkelerine gönderilerek, çok iyi ve ileri seviyede eğitim görmüş etkili birer misyoner olarak yetişmeleri sağlanırdı

MARDİNDEKİ MİSYONER OKULLARI:
1860 yılında Misyonerlerin Harput’ta yapılan toplantısında, Anadolu’daki misyonerlik
faaliyetlerinin ‘’Batı Türkiye Misyonu, Merkez Türkiye Misyonu ve Doğu Türkiye Misyonu’’ adıyla üç misyon çerçevesinde yürütülmesi kararlaştırılmıştır. Doğu Türkiye Misyonunun merkezi Harput olup,1870 yılındaki istasyonları Harput, Bitlis, Erzurum ve Mardin idi.1868 Musul ve 1876 yılında da Van İstasyonları bu misyon bölgesi içinde yer almıştır.1881 yılında Mardin Misyonuna bağlı 6 kilise,1889’da 8 kilise faaliyet göstermiştir. Amerikalı misyonerlerin sistematik çalışmaları Anadolu’da daha düzenli ve dikkat çekici olmuştur. Amerikalı misyonerler eğitim kurumlarını kolejler, kızlar için Board okulları, erkek liseleri ve ilahiyat okulları adı altında düzenlemişlerdir.
Amerikalı misyonerlerin en çok okul açtıkları ve öğrenciye sahip oldukları bölgenin Doğu Türkiye Misyon bölgesi olduğu görülmekle birlikte, üç misyon bölgesinde de okul sayısının öğrenci sayısıyla paralellik gösterdiği anlaşılmaktadır. Protestan misyonerlerin hedef gruplarını Ermeni ve Süryani Cemaatleri teşkil etmektedir. Bu bakımdan Doğu Türkiye Misyonu bölgesinde okul ve öğrenci sayısının daha fazla olması Süryani ve Ermenilerin yoğun yaşadıkları bölge olmasından kaynaklanmaktadır.
Misyoner Okullarının, Türkiye’de hangi anlayışla çalıştıklarını ve ne yapmak istediklerini
daha iyi anlayabilmek için, geçmişte yaşanmış olayları bilmek gerekir. Genel Kurmay Başkanlığının yayımladığı Türk İstiklal Harbi adlı yapıtta, bugün için son derece aydınlatıcı olan bir misyonerlik belgesi vardır. Belge, Merzifon Amerikan Misyoner Okulu Direktörü Whit’in 1918’de Amerika’ya gönderdiği mektuptur. Mektupta şunlar yazılıdır:’’ Hıristiyanlığın en büyük düşmanı Müslümanlıktır.Müslümanların da en güçlüsü Türklerdir. Buradaki hükümeti devirmek için, Ermeni ve Rum dostlarımıza sahip çıkmalıyız. Hıristiyanlık için Ermeni ve Rum dostlarımız çok kan feda ettiler ve İslam’a karşı mücadelede öldüler. Unutmayalım ki, kutsal görevimiz sona erinceye kadar, daha pek çok kan akıtılacaktır’’.
AMERİKAN BOARD’UN KADIN MİSYONERLERİ VE ADAPAZARI ERMENİ KIZ
OKULU:Amerikan Board misyonerleri, Osmanlı topraklarında Rum ve Ermeni nüfusun yoğun olduğu yerlere ayrı bir ilgi göstermişlerdir. Zamanla Ermenilerin asıl hedef kitle haline gelmesiyle birlikte Ermeni nüfusun bulunduğu çeşitli yerleşim yerlerine dış istasyonlar teşkil edilmiştir. Bu istasyonlardan biri de önemli bir Ermeni nüfusu barındıran Adapazarı olmuştur. Adapazarı, İzmit sancağı içerisinde Ermenilerin yaşadığı bölgelerden biriydi. Bölgedeki Ermenileri etkileyebileceklerini anlayan board misyonerleri özellikle 1840 yılından sonra buradaki faaliyetlerini hızlandırmışlardır.Adapazarı’nda açtıkları kilise ve okullar ile misyonerlik çalışmalarını sürdürmüşlerdir. 1885 yılında açtıkları Ermeni Kız okulu ise Board’un kız okulları içerisinde adından söz ettirir hale gelmişti.
Zamanla Amerikan misyonerlerinin de etkisiyle zararlı fikirlere bürünen Adapazarı Ermenileri yüzyıllardır kardeşçe yaşadıkları topluma karşı gelmişler ve ayrılıkçı faaliyetlerde bulunmuşlardır.

YORUMLAR

  • 0 Yorum