HASRET KÖPRÜSÜNÜN AÇILIŞI

HASRET KÖPRÜSÜNÜN AÇILIŞI

Öğretim Görevlisi Sözer AKYILDIRIM

IĞDIR ÜNİVERSİTESİ

Kaf dağının ardında ki bir ülkeydi Azerbaycan. Aramızda Arpaçay ,Kura ,Aras vardı. Onlar

Hazar denizine yol alırlardı. Türkiye’de yaşayan bizler Kaf dağının masal ülkesi insanları için

göz yaşı dökerdik, soydaşlarımızı merak eder,demirperde’nin ardındaki akrabalarımız için

üzülürdük,Elmas Yıldırımın hasret kokan şiirlerini okurduk, hele birde Zeynep Hanlarovamız

vardı ki tüm Türkiye’nin sevgilisiydi.

Onlar bizleri ‘’Laleler ‘’ türküsü ile çağırmaktaydı.’’ Ne vahddır aşığın gözü yoldadır./Bir

gonağ gelesiz bize laleler’’.70 yıllık bir ayrılık, hasretlik duygusuydu…

Türkiye’den yükselen ses ise ‘’Ay dağlar sende gözüm var/Ay mendederde dözüm

var(içimdeki acılara ,hasrete, dayanmaktayım)/Haber verin yar gelsin/Ay yüreğimde sözüm

var…’’

*

9 Kasım 1989 tarihinde Doğu Berlin ile Batı Berlin arasındaki ‘’Utanç ‘’ duvarı, 1991 yılında

Sovyetler Birliği yıkıldı. Ardı sıra Cumhuriyetler birer birer bağımsızlıklarını ilan etmeye

başladılar.

Acı olan ise Azerbaycan’ın Bağımsızlığı kanlı bir şekilde Rus ve Ermeni güçleri ve yerli

işbirlikçilerinin desteği ile bastırılmaya çalışılışmış.20 Ocak 1990 yılında Bakü’ye 35.000

askerle giren kızıl ordu bağımsızlık isteyen halkın üzerine ateş açmış,tank paletlerinin

altında yüzlerce insanı şehit etmiş ,yüzlercesini yaralamış,yüzlerce insanı

tutuklamış,bazılarını da kaybetmiştir.26 Ocak günü Ebulfez Elçibey Halk yazmaları

Enstitüsünün çatısına çıkarak üç renkli Azerbaycan Bayrağını dikerek Bağımsızlığını tüm

dünyaya ilan etmiştir.18 Ekim 1991 yılında Azerbaycan Al-i Meclisinde ,parlamento aldığı

karar ile Bağımsız Azerbaycan Cumhuriyetinin kurulduğunu duyurur.29 Aralık 1991 tarihinde

halk oylamasına sunulan yasa tasarısı büyük çoğunlukla kabul görür.

*

Bağımsızlık kazanılmış fakat içte ve dıştaki Rus - Ermeni silahlı güçleri ve onların yerli

işbirlikçileri Azerbaycan’a yaşam hakkı vermek istemiyordu. İhanetler, iç çatışmalar Hocalı

katliamı, Karabağ’ın işgali. Naçar kalan Azerbaycan halkı.Yollar da açlık,hastalık yoksulluk ile

sersefil olan milyonlarca kaçkın ve sessiz kalan dünya.’’Bize kömek,bize kömek’’ diye

dövünen Azeri yaşlı kadının haykırışları kulaklardan sesi ,gözlerdeki görüntüsü hiç

kaybolmadı…

*

HASRET KÖPRÜSÜ’NÜN AÇILIŞI :

Azerbaycan bağımsızlığını kazandıktan sonra Nahcivan’da bağımsızlığını kazanmış

oldu(.Tabi ki Azerbaycan Merkezi devletine bağlı özerk bir devlet olarak )Nahcivan’ın

başında Haydar Aliyev vardı.Al-i Meclis Başkanlığını yapmaktaydı.Deneyimli bir devlet

adamıydı.Sovyetler Birliğinde yıllarca komünist Partisinde üst düzey yöneticilik yapmış KGB

gibi dünyanın en önemli istihbarat örgütünü yönetmişti.Nahcivan’da ülkesinin genel gidişatını

üzüntü ile izliyor,diğer tarafta doğduğu topraklardaki insanların açlık ve sefaletini çözmek için

çıkış yolları arıyordu.Ermeni saldırıları altında ablukaya alınan Nahcivan’ın için tek bir çözüm

yolu vardı,biran önce Türkiye ile ilişkiye geçmek.Haydar Aliyev ,Türkiye Cumhuriyeti

Başbakanı Süleyman Demirel ile görüşür 24 Mart 1992 ‘de Nahcivan Özerk Cumhuriyeti ile

Türkiye Cumhuriyeti arasında işbirliği protokolü imzalanır.

*

Iğdır ve Nahcivan’ı birbirine bağlayan Hasret köprüsü’nün açılışından önce ilişkileri

geliştirmek amacıyla Nahcivan’la sınır komşusu olan Iğdır’ın il olması kararı alınır.Başbakan

Süleyman Demirel ve Meclis Başkanı Hüsamettin Cindoruk’un katkılarıyla konu meclis

gündemine geldi.Mecliste yapılan görüşmelerden sonra 27 mayıs 1992 tarihinde 3806 nolu

kanunla,Iğdır il oldu.Iğdırın il olma açılış töreninine Nahcivan Cumhurbaşkanı Haydar

Aliyev’de katıldı..

*

Nahcivan sınır kapısının açılışı 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak

planlanır.Fakat gerekli çalışmalar tamamlanmadığından ,köprünün 28 Mayıs 1992 tarihinde

açılmasına karar verilir.Nahçivan sınır kapısının açılış tarihinin belirlenmesinden sonra

köprünün 35-40 km uzağında ki Sederek köyünü bombalayan Ermenilerin saldırısına karşı

Erzincan’daki 3. Ordu ve Erzurum’daki 9.kolordu bünyesindeki bir tugay alarma

geçirildi.Malatya,Erhaç,Merzifon ve Erzurum Hava alanlarındaki jetler teyakkuz

durumundadır.Nahçivan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev konuşmasında ‘’Misafirimiz

büyüktür.Büyük Türk Milletine yakışan karşılama yapacağız.Ermenilerin ateşkese uymasını

bekliyoruz.Bu konuda bir problem çıkaracaklarını sanmıyorum’’dedi.Fakat yapılan bu çağrıya

Ermenistan dan gelen bazı kişiler riayet etmedi.Köprüyü havaya uçurmak amacıyla Mayıs

ayının ilk haftasında yurda kaçak yollarla giren üç Ermeni vatandaşı yakalandı.

*

Hasret köprüsü 28 Mayıs 1992 tarihinde Bakanlar kurulunun aldığı karar neticesinde Türkiye

Cumhuriyeti adına Başbakan Süleyman Demirel ve Nahçivan Meclis Başkanı Haydar

Aliyev’in katılımıyla açıldı.Sabahın erken saatlerinde Nahçivan’dan Türkiye yönüne binlerce

araç geçiş yaptı.Törenle açılan köprünün Iğdır ve Nahçıvanlılar üzerinde uyandırdığı

sevinç,çoşku,heyecan çok fazlaydı.Bir yüzyıla yakın,ayrılığın ,özlemin insan ruhunda

uyandırdığı sevinç çok büyüktü.Köprü yalnızca Türkiye ile Azerbaycan arasındaki özlemi

gidermekle kalmadı,Nahçivan’ın kalkınmasına olanak sağlayarak,büyük bir katma değer

yarattı.

*

Ankaradan yola çıkan Başbakan Süleyman Demirel ve beraberindeki heyet Nahçivan Hava

alanında Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev tarafından karşılanır. Havaalanın dan Nahçivan

şehir Merkezine kadar yol boyu Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın, Başbakan Süleyman

Demirel’in, Azerbaycan’ın kurucusu Mehmet Emin Resulzadenin, Haydar Aliyevin resimleri

ile donatılır. Törenin yapılacağı Azatlık meydanında’’Siz yalnız Türkiye’nin değil bütün

Türklerin babasınız’’ yazılı pankart asıldı. Tören sonunda Nahçivan’dan Türkiye’ye hareket

eden heyete yoğun sevgi gösterilerinde bulunuldu.

*

Kalabalık ve izdiham yüzünden heyet üyeleri yürüyerek bir km mesafeyi yürüyerek

gitti.Liderler köprünün altında düzenlenen tören alanına toprak yamaçlardan ve tarlalardan

geçerek ulaştı.Tören alanında konuşmayı yapan Başbakan Süleyman Demirel ‘’Aras

nehrinin yanında toplanmış olmakla gurur duyuyoruz.Bu olay yalnızca bir köprü açılışı

değildir.Yetmiş yıl birbirinden ayrı kalan insanların hasretinin giderilmesi ve Türk ulusunun iki

ailesinin kucaklaşmasıdır.Hasret umuda dönüşmüştür’’ diyerek tarihe not düşmüştür.

*

Hasret köprüsünün açılmasıyla yıllarca birbirinden ayrı kalan akrabalar arasındaki hasret

sona erdi .Mustafa Kemal Atatürkün ‘’Türk kapısı’’ Kazım Karabekir Paşanın ‘’Şark Kapısı ‘’

olarak nitelendirdiği Nahçivan Özerk Cumhuriyeti,Türk Cumhuriyetleri arasında Türkiye ile

fiziki bağlantısı bulunan tek toprağa sahip olması sebebiyle ile Iğdır için özel önem teşkil

etmektedir.

*

Azerbaycan ve Nahçivan bağımsızlık için büyük acılar çekti.1991 ‘li yılların başındaki

Karabağ olayları ve Hocalı Katliamı bunlara örnek gösterilebilir.1991 yıllarda 71 yıllık

esaretten sonra kardeş olarak gördükleri Türkiye Cumhuriyeti ile bağlantıları güçlenmeye

başladı.1992 yılında Rus Birliklerinin Nahçivan’dan çekilmesi ile birlikte ilişkiler üst düzeye

çıkarıldı. Azerbaycan’ın bağımsızlığından sonra Ermeni saldırıları ve tacizler devam etti hem

Nahçivan hem de Azerbaycan zor günler yaşadı ve binlerce evladını Ermeni saldırganlığına

karşı koymak uğruna şehit verdi.Türkiye Cumhuriyeti bu dönemde Azerbaycanı ve Nahçivanı

yalnız bırakmadı.Hasret köprüsünün açılışı ile yıllarca süren ayrılık ,hüzün ,yalnızlık sona

erdi.