KARA OCAK’TA AÇAN KARANFİLLER

KARA OCAK’TA AÇAN KARANFİLLER

Kanlı Ocak gecesinde İçimi ezdin,

Beyaz ve kırmızı renklerinin gölgesinde, 

Akan gözyaşlarının hüznünde.

Doğradın beni lime lime

Kırmızı ve beyaz yaprakların,

Hasretin kanıma işledi, 

 Hüznünü anlatırken.

Azerbaycan halkının tarihine “Kanlı Yanvar Faciası” olarak geçen olayın 

üzerinden bugün tam 25 yıl geçti. 20 Yanvar (Ocak) Bağımsızlık için “al kanların 

aktığı”, “ağlayan karanfillerin” şanlı gecesidir.

 20 Yanvar Şanlı Türk'ün Bağımsızlık karakterini bütün dünyaya gösterdiği 

Bu katliama “Kara Ocak” denmektedir ve asıl neden ise Ermenilerle alakalıdır. 

Ermenilerin artan toprak talepleri karşısında büyük bir Azerbaycan Türkleri kitlesi 

tepki göstermiş ve “Ermeniler Dışarı” sloganları atarak yürüyüşler tertiplemişlerdi. 

Buna misilleme olarak Ermenistan’da yaşayan çok sayıda Azerbaycan Türkü ata 

yurdu topraklarını terk etmek zorunda bırakılmıştı. 13 Ocak 1990'da başlatılan Bakü 

Katliamını durdurmak iddiası ile Sovyet Ordusu, Bakü'ye girerek isyanı kanlı bir 

biçimde bastırdı. Sovyet birlikleri, 20 Ocak 1990'da Ermenileri korumak iddiası ile 

Bakü'ye giderek bir çok Azerbaycan Türkü’nü öldürmüştü.

Sovyet Ordusunun sert müdahalesi Azerbaycan Türklerinde büyük 

tepkilere sebep oldu. Bu bastırma olayını protesto eden Azerbaycan Türklerini 

cezalandırmaktan öte, artan milliyetçi akımları ve bağımsızlık girişiminde 

bulunabilecek tüm Sovyet cumhuriyetlerine bir gözdağı niteliğindeydi.

 Ancak bu taktik geri tepti ve Sovyet yönetimi altındaki Azerbaycan'da, diğer 

Sovyet cumhuriyetlerinde de olduğu gibi, milliyetçilik akımını ve bağımsızlık talebini 

hızlandırarak, Azerbaycan Türkleri halkında Sovyet yönetiminin topluca reddine 

neden oldu ve Sovyetler Birliği'nin çöküşünü hızlandırdı.

20 Ocak 1990'da Sovyet Ordusunun Bakü’ye girişi 1988'de Karabağ’daki 

Ermeni bölücü hareketi ve Ermenistan’ın bu bölgeyi kendi kontrolü altına almak için 

çabalar göstermesi sırasında, Azerbaycan halkının kendi vatanını savunma amacıyla 

giriştiği ve süreç içerisinde Moskova'dan bağımsız olma mücadelesine dönüşen 

siyasi gelişmelerin içinde önemli bir dönemeçtir. 20 Ocak'ta Sovyet Ordusunun 

Bakü’de yaptığı katliam Azerbaycan halkının bağımsızlık mücadelesini bastırma 

20 Ocak 1990, 

Azerbaycan’da karanfiller ağladı,

Karalara bürünen analar ağladı,

Ağladılar, ağlattılar.

Feryatlar göklere yükseldi, 

Arş’ta fırtınalar koptu,

Karanfillerin gözlerinden kan damlarken, 

Hürriyet tomurcuklandı filizlerinden.

 Azerbaycan’da karanfillerin çok büyük önemi vardır. Karanfil sevincin, 

aşkın, vatan hasretinin, millet sevgisinin sembolüdür. Karanfil ancak güzel ve mutlu 

günlerde hediye edilir. Ve Karanfiller Azerbaycan’da hep güler. Ancak karanfilin 

Azerbaycan edebiyatında tarihe ağlayarak girdiği gece vardır ki o geceye “Karanfilin 

ağladığı gece” derler.

Karanfilin ağladığı o buz gibi ocak gecesinde, Sovyet Kremlini gücünü son bir 

kez bağımsızlık kavgası veren Azerbaycan Türk’ünün üzerinde denemek istemiş, 

Azatlık Meydanı’nda özgürlük için mücadele edenlerin kanları ile sokaklar kan gölüne 

dönmüş, kan rengindeki karanfiller şehitlerin üzerini kırmızı bir örtü gibi sarmıştı. 

Azerbaycan’ın bağımsızlığını kazanmasına giden yol, birçok bağımsızlık 

mücadelesinde olduğu gibi çok zorlu ve kanlı engellerin aşılmasıyla ortaya çıkmış. 

Bu tarihlerin içinde en önemlisi bugün 25. yılı hüzünle anılan kanlı 20 Yanvar (Ocak) 

hadiseleridir. Zira 20 Ocak 1990 gecesi meydana gelen acı olayların ardından baş 

veren gelişmeler 1991 yılında azatlığa giden yolu açmış, Azerbaycan’ın tarihinde 

(1918-1920 arası hariç) gerçekten bağımsız bir devlet olmasını sağlamıştır. 20 Ocak 

gününü Azerbaycan halkının tarihinde sadece ağıt ve acı ile hatırlamak değil, aynı 

zamanda Azerbaycan’ın şan ve şeref günüdür. 

19 Ocak gecesi Bakü’de bağımsızlık isteyen Azerbaycan halkının üzerine 

tanklarla yürüyen Kızılordu birlikleri ellerinde birkaç parça derme çatma tabanca 

tüfek olan Azerbaycanlı direnişçileri ezmeye kalkmış, 20 Ocak sabahı 150–200 

arası aralarında kadın ve çocuklarında olduğu ölü ile yüzlerce yaralı bırakarak artık 

söndürülmesi imkânsız olan bağımsızlık fitilini ateşlemişti. Meydanda toplanan yüz 

binlerin omzunda bugünkü “Şehitler Hıyabanı’na” defnedilen 20 Yanvar (Ocak) 

şehitleri o gün bu gündür Azerbaycan’ın bağımsızlığının simgesi haline gelmişler. 

20 Yanvar (Ocak) günü sabahın erken saatlerinden itibaren kırmızı 

karanfillerle şehitler hıyabanına yürüyen yüz binler gözyaşları içinde ellerindeki 

karanfilleri dualarla fatihalarla mezarlara bırakarak yâd ederler. 

20 Ocak saldırısı bir korku filminin hayata geçmiş haliydi. Öyle kanlı sahneler 

yaşanmıştı ki, kalemler bunu anlatmaya yetmez.

Şimdi Azerbaycan, 20 Ocak şehitleri için ağlıyor. Azerbaycan, Rus askerleri 

tarafından bundan 25 yıl önce Azerbaycan Türküne yönelik gerçekleştirilen ve 

yüzlerce masum insanın ölümüyle sonuçlanan 20 Ocak Rus vahşetini yüreklerimize 

öğle bir dağ çekti ki; bu yaranın acısı yüzyıllar boyunca devam edecektir. 

20 Ocak aynı zamanda Azerbaycan’ın diriliş ve kurtuluş günüdür. 20 Ocak 

şehitleri kendi fedakârlıkları ile Azerbaycan halkının mücadele yolunun önünü 

Ruhları şad olsun. Azerbaycanlı kardeşlerimizin acılarını yürekten paylaşıyor, 

şehitlerimize Allah’tan rahmet diliyoruz.

Iğdır-Azerbaycan Dil-Tarih ve Kültür Birliğini 

Ziya Zakir ACAR

Koruma ve Destekleme

Derneği Başkanı