1828-1920 YILLARI ARASINDA IĞDIR VE ÇEVRESİNDE ERMENİ NÜFUS ARTIŞI VE ERMENİ TEDHİŞ HAREKETLERİ
Araştırma Kaynaklarda Iğdır ve çevresi Çukur Saad veya Sürmeli Çukuru olarak geçmektedir. Iğdır, Türk Oğuz boyunun 24 ana boyundan biridir. Sürmeli Çukuru ulaşım açısından çok uygun bir yerde olduğundan eski çağlardan beri birçok kavmin hâkimiyetine girmiş ve birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır
08 Kasım 2025 - 22:54 - Güncelleme: 09 Kasım 2025 - 21:48
Iğdır’ın Yakın Tarihi Gün Yüzüne Çıkıyor: Ermeni Tedhiş Hareketleri Akademik Makalede Ele Alındı
Uzman Tarihçi Erdal Sezgi’nin “1828-1920 Yılları Arasında Iğdır ve Çevresinde Ermeni Nüfus Artışı ve Ermeni Tedhiş Hareketleri” başlıklı makalesi, Dergi Pak ve Kafdağı dergilerinde yayımlandı. Bölge tarihine ışık tutan bu önemli çalışma, akademik çevrelerin yanı sıra yerel halkın da dikkatini çekti.
Makale, Iğdır’ın tarihî adlandırmalarına da değiniyor. Kaynaklarda “Çukur Saad” veya “Sürmeli Çukuru” olarak geçen bölge, Kaşgarlı Mahmut’un eserlerinde “İğdir” şeklinde yer alıyor. Bu ad, Oğuzların 24 boyundan biri olan İğdir boyuna dayanıyor.
Coğrafi olarak Ağrı Dağı’nın kuzeyinde, Aras Nehri boyunca uzanan Sürmeli Çukuru, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yaptı. Urartular’dan Osmanlılara kadar pek çok devletin hâkimiyet kurduğu bu verimli topraklar, stratejik konumu sayesinde her dönem ilgi odağı oldu.
Makalede, 1828 İran-Rus Savaşı sonrası bölgenin Rusya’ya geçmesiyle başlayan demografik değişim süreci detaylı biçimde ele alınıyor. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrası Osmanlı’nın zayıflaması, Avrupalı devletlerin ve onların desteklediği Ermeni grupların bölgedeki emellerini artırdı. Çarlık Rusya’nın Batı Azerbaycan’da bir Ermeni devleti kurma planı, bölgede Türk ve Müslüman halka yönelik katliamları beraberinde getirdi. Iğdır da bu acı süreçten derin yaralar aldı.
Bu karanlık dönemin ardından, Mustafa Kemal Atatürk’ün emriyle Kazım Karabekir Paşa 12 Kasım 1920’de bölgeye girerek Ermeni işgaline son verdi. 3 Aralık 1920’de imzalanan Gümrü Antlaşması ile Iğdır resmen Anadolu topraklarına katıldı.
Tarihçi Erdal Sezgi’nin bu çalışması, geçmişin karanlık sayfalarını aydınlatırken, bölge halkının tarih bilincini güçlendirmeye de katkı sunuyor. Kendisine bu değerli katkısından dolayı teşekkür ediyoruz.
Uzman Tarihçi Erdal Sezgi’nin “1828-1920 Yılları Arasında Iğdır ve Çevresinde Ermeni Nüfus Artışı ve Ermeni Tedhiş Hareketleri” başlıklı makalesi, Dergi Pak ve Kafdağı dergilerinde yayımlandı. Bölge tarihine ışık tutan bu önemli çalışma, akademik çevrelerin yanı sıra yerel halkın da dikkatini çekti.
Makale, Iğdır’ın tarihî adlandırmalarına da değiniyor. Kaynaklarda “Çukur Saad” veya “Sürmeli Çukuru” olarak geçen bölge, Kaşgarlı Mahmut’un eserlerinde “İğdir” şeklinde yer alıyor. Bu ad, Oğuzların 24 boyundan biri olan İğdir boyuna dayanıyor.
Coğrafi olarak Ağrı Dağı’nın kuzeyinde, Aras Nehri boyunca uzanan Sürmeli Çukuru, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yaptı. Urartular’dan Osmanlılara kadar pek çok devletin hâkimiyet kurduğu bu verimli topraklar, stratejik konumu sayesinde her dönem ilgi odağı oldu.
Makalede, 1828 İran-Rus Savaşı sonrası bölgenin Rusya’ya geçmesiyle başlayan demografik değişim süreci detaylı biçimde ele alınıyor. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrası Osmanlı’nın zayıflaması, Avrupalı devletlerin ve onların desteklediği Ermeni grupların bölgedeki emellerini artırdı. Çarlık Rusya’nın Batı Azerbaycan’da bir Ermeni devleti kurma planı, bölgede Türk ve Müslüman halka yönelik katliamları beraberinde getirdi. Iğdır da bu acı süreçten derin yaralar aldı.
Bu karanlık dönemin ardından, Mustafa Kemal Atatürk’ün emriyle Kazım Karabekir Paşa 12 Kasım 1920’de bölgeye girerek Ermeni işgaline son verdi. 3 Aralık 1920’de imzalanan Gümrü Antlaşması ile Iğdır resmen Anadolu topraklarına katıldı.
Tarihçi Erdal Sezgi’nin bu çalışması, geçmişin karanlık sayfalarını aydınlatırken, bölge halkının tarih bilincini güçlendirmeye de katkı sunuyor. Kendisine bu değerli katkısından dolayı teşekkür ediyoruz.
YORUMLAR